Brege 19 (Breguet 19, br.19, Bre.19) je bio laki bombarder i izviđač, koji je korišćen i za dugačke prelete, konstruisan je i proizvođen u francuskoj fabrici aviona Brege od 1924. godine.



Brege 19 je projektovan na osnovu veoma uspešnog prethodnika iz Prvog svetskog rata višenamenskog lakog bombardera-izviđača Brege 14. Avion je projektovan sa klasičnim fiksnim trapom, dvokrilac dvosed sa otvorenim pilotskim kabinama, linijskim motorom. Prototip je poleteo marta meseca 1922. godine a nakon uspešnog testiranja francusko ratno vazduhoplovstvo je naručilo ove avione za svoje potrebe. Avion je bio veoma brz, bio je brži od mnogih lovaca a pripadao je klasi laki bombarder izviđač, stoga je za ovaj avion vladalo veliko interesovanje u svetu. Masovna proizvodnja aviona Brege 19 za Ratno vazduhoplovstvo Francuske i izvoz počeo je 1924. godine. Po licenci je proizvođen u Španiji, Belgiji i Jugoslaviji a u Francuskoj je pored fabrike Brege avion pravljen još i u fabrikama Farman i Amio. Ukupno je napravljeno oko 2.700 primeraka ovih aviona.



Brege 19 je bio dvokrilac sa donjim krilom manjim od gornjeg, krilca za upravljanje su se nalazila samo na gornjim krilima. Između krila je postojala po jedna metalna kosa upornica sa svake strane. Konstrukcija aviona je bila potpuno metalna od duraluminijuma presvučena platnom. Trup aviona je bio ovalnog oblika a prednji deo aviona (motor) je bio obložen duraluminijumskim limom. Stajni trap aviona Brege 19 je fiksan (neuvlačeći) sa osovinom a amortizacija je pomoću elastičnih točkova sa sandovima. Na repu se nalazi metalna drljača sa dve elastične veze, jedan kraj je vezan sandom (gumenim užetom) za konstrukciju repa a sredina je vezana za cilindričnu vođicu u kojoj se nalazi spiralna opruga.Na avion su ugrađivani razni motori.



U JKRV je Aprilski rat dočekalo 38 primeraka Brege 19-7 i 48 primeraka Brege 19-8. Nemci su zarobili samo jedan Brege 19-7, ostali su uništeni. Sve manje ili više oštećene avione koje su nemci zarobili predali su svojim saveznicima vazduhoplovstvu NDH a oni su ih popravili u zemunskim fabrikama i Fabrici aviona u Kraljevu tako da je u Hrvatskom ratnom zrakoplovstvu od 1941 do 1945. godine ovaj avion korišćen u borbenim dejstvima. Ukupno ih je bilo 50 primeraka i to sa motorima Loren, Jupiter, Hispano-Suiza i Rajt - Ciklon. Avion Brege 19 se pokazao kao pogodan avion za protivpartizanska dejstva u uslovima potpune prevlasti u vazdušnom prostoru i slabe PA odbrane protivnika. U NDH su ustaše ovaj avion koristile protiv titovih partizana. S obzirom da su ovim avionom hrvatski piloti preletali na partizansku stranu (naročito pri kraju rata) ovi avioni su bili među prvima u sastavu partizanske avijacije. Nakon oslobođenja nekoliko ovih aviona je još izvesno vreme korišćen u JRV.




Rudi Čajavec i Milovan Jazbec preleteli su na sletilište Urije kod Prijedora 23. maja 1942. godine, avionom "Brege-19", neposredno posle pilota Franje Kluza.



Brege 19 (Br 19A2)

Opšte karakteristike

Namena višenamenski avion - bombarder, izviđač
Posada 2
Proizvođač Francuska (Brege, Farman, Amio), Španija(CASA), Belgija (SABCA) i Jugoslavija (DFA-Kraljevo)
Prvi let mart 1922.
Početak proizvodnje oktobar 1924. god

Dimenzije
Dužina 9,61 m
Razmah krila 14,83 m
Visina 3,89 m
Površina krila 49,00 m²

Masa
Prazan 1.387 kg
Normalna poletna 2.500 kg

Pogon
Klipno-elisni motor 1 x Loren 12Ed 450
Snaga 1 x 336 kW

Performanse
Maks. brzina na H=0 214 km/h
Dolet 800 km
Plafon leta 7.200 m